DÜNYA VE TÜRKİYE'DE İÇ DENETİMİN TARİHİ GELİŞİMİ:

          İç denetimin tarihsel olarak çok eskilere dayandığı ve ilk olarak 13.ncü yüzyılda Venedik, Milano, Floransa gibi büyük İtalyan Ticaret Merkezlerinde rastlandığından söz edilmekle beraber Kıta Avrupası ülkelerinde denetim ve iç denetim akademik açıdan ilk olarak 1900’lu yıllarda ele alınmaya başlanmıştır. İç denetimin bir fonksiyon olarak modern işletme ülkelerinde görülmeye başlanması ise 1940’lı yıllara rastlamaktadır. Özellikle iç denetim mesleğinin gelişmesi ve dünya üzerinde örgütlenmesinde 1942 yılında, merkezi Amerika Birleşik Devletleri’nde olmak üzere kurulan Uluslararası İç Denetçiler Enstitüsünün (IIA) büyük rolü olmuştur.

          Modern anlamda iç denetimin önem kazanmaya başlaması ve kurumsallaşması İç Denetçiler Enstitüsünün (Institute of Internal Auditors) kurulmasıyla gerçekleşmiştir.

          Takip eden yıllarda iş hayatında ortaya çıkan organizasyonların büyümesi, yoğun rekabet baskısı sonucu kaynakların daha etkin kullanılma zorunluluğu ve faaliyetlerin karmaşıklaşması gibi farklı gelişmeler ve profesyonellere yetki devri sebebiyle iç denetim mesleği hızla gelişmiş ve özel sektördeki başarılı uygulamaları görüldükten sonra iç denetimin kamu kurumlarında da tatbik edilmesi yaygınlaşmıştır.

          İç denetimin popülaritesi özellikle 1990’lı yılların ortasından itibaren Amerika Birleşik Devletlerinde görülen yoğun şirket iflaslarıyla artmıştır .

          Bugün dünyada 120’den fazla ülkede kurulu bulunan ulusal denetçi enstitüleri mevcuttur. 1995 yılında kurulan Türkiye İç Denetim Enstitüsünün ise yaklaşık 600 üyesi olup, dernek statüsünde çalışan bir kuruluştur. Türkiye ve diğer Avrupa ülkeleri enstitülerinin oluşturduğu Avrupa İç Denetim Enstitüleri Konfederasyonunun (ECIIA) 30 üyesi olup konfederasyonda üye ülkeler dışında İsrail Devleti de temsil edilmektedir.

          1980’li yıllarda Türk ekonomisinin dışa açılma politikasının bir sonucu olarak iç denetim uygulamasına özel sektör kurumlarında başlanmış ve uygulamanın yaygınlaşması ile 1995 yılında iç denetim meslek örgütü olarak “Türkiye İç Denetim Enstitüsü” (TIDE) kurulmuştur. Türkiye İç Denetim Enstitüsü 1996 yılında Avrupa İç Denetim Enstitüleri Konfederasyonu (ECIIA) ve Uluslararası Denetçiler Enstitüsü (IIA) üyeliğine kabul edilmiştir. 

          Ülkemizde kamuda iç denetime ilişkin kapsamlı ilk çalışmalardan biri Temmuz 2000 tarihinde Bankacılık Gözetimine İlişkin Basel Komitesi tarafından yayınlanan “Bankalarda İç Denetim ve Bankacılık Gözetim Otoritesinin İç ve Dış Denetçiler ile İlişkisi” adlı danışma belgesinde yer almıştır. Bu çalışmada IIA’in 1999 yılında yapmış olduğu tanıma yer verilmiştir.

          29.12.2003 tarihli olarak TBMM’ye sevk ve kabul edilen, ancak Cumhurbaşkanınca iade suretiyle kadük hâle gelen Kamu Yönetimi Temel Kanunu Tasarısının “denetim” ve “denetimin kapsamı ve türleri” başlıklı 38. ve 39.maddelerinde, Türk Kamu Yönetiminde ilk olarak iç denetim kavramından ve iç denetim anlayışından bahsedilmekteydi. 

          İç Denetim kavramı ve yapısı kamu kurum ve kuruluşlarının gündemine yasal olarak 10.12.2003 tarihli 5018 sayılı Kanunun ilgili hükümleri ile getirilmiş olup, iç denetim faaliyeti, anılan kanun ile ön görülen yeni mali yönetim ve kontrol sisteminin temel unsurunu oluşturmaktadır.
Kanunun 63. maddesinde iç denetimin uluslar arası kabul görmüş standartlara uygun olarak iç denetçiler tarafından yapılacağı, kamu idaresinde doğrudan üst yöneticiye bağlı İç Denetim Birimi Başkanlıklarının faaliyete geçirileceği açıkça ifade edilmiştir.

          5018 sayılı kanun, yönetim ve kontrol alanında kapsamlı düzenlemeler içermekte olup iç denetime ilişkin hükümleri 01.01.2006 tarihi itibariyle yürürlüğe girmiştir.